Migotanie przedsionków a udar mózgu: skąd bierze się ryzyko?

Dłonie w rękawiczkach wskazują zapis EKG obok stetoskopu i modelu serca.

Migotanie przedsionków zwiększa ryzyko udaru niedokrwiennego mózgu, ponieważ sprzyja powstawaniu skrzeplin w sercu. Skrzeplina może przemieścić się z krwią i zablokować tętnicę zaopatrującą mózg. Rozpoznanie migotania pozwala lekarzowi ocenić ryzyko i dobrać leczenie, które je zmniejsza.

Nie każda osoba z migotaniem dozna udaru i nie każdy udar wynika z tej arytmii. Objawy udaru zawsze wymagają jednak natychmiastowej reakcji, także bez wcześniejszego rozpoznania choroby serca.

Objawy udaru: dzwoń od razu pod 112 lub 999

Pilnej pomocy wymagają nagłe objawy, takie jak:

  • opadnięcie jednej strony twarzy lub kącika ust;
  • osłabienie albo drętwienie ręki lub nogi, zwłaszcza po jednej stronie ciała;
  • trudności w mówieniu lub rozumieniu wypowiedzi;
  • zaburzenia widzenia;
  • utrata równowagi, koordynacji lub nagłe trudności z chodzeniem.

Przy podejrzeniu udaru natychmiast zadzwoń pod 112 lub 999, nawet jeśli objawy zaczęły ustępować albo już minęły. Nie czekaj na pomiar ciśnienia, komunikat AFib ani planową wizytę. Przekaż dyspozytorowi, kiedy objawy się zaczęły; jeśli tego nie wiesz, powiedz, kiedy osoba ostatnio była bez nich. Stosuj się do jego poleceń. Pacjent.gov.pl: objawy udaru i wezwanie pomocy.

Nie podawaj ani nie przyjmuj samodzielnie aspiryny „na podejrzenie udaru”. Przyczyną może być krwawienie, które ten lek może nasilić. O leczeniu decyduje zespół medyczny po ocenie chorego. American Stroke Association: aspiryna a podejrzenie udaru.

Dlaczego migotanie przedsionków zwiększa ryzyko udaru?

Migotanie przedsionków, nazywane też AF lub AFib, to zaburzenie rytmu serca. W przedsionkach, czyli jego dwóch górnych jamach, pojawia się szybka, chaotyczna aktywność elektryczna. Przedsionki tracą przez to sprawny, skoordynowany skurcz. Krew przepływa przez nie wolniej i może zalegać. EHRA/ESC: praca serca podczas migotania przedsionków.

Takie warunki sprzyjają tworzeniu skrzeplin. Szczególnie podatne jest uszko lewego przedsionka, niewielka kieszonka będąca częścią tej jamy serca. Jeżeli fragment skrzepliny oderwie się i dotrze do tętnicy mózgowej, może ją zamknąć. Część mózgu przestaje wtedy otrzymywać potrzebną krew i tlen. Tak powstaje udar niedokrwienny o mechanizmie zatorowym. Śląskie Centrum Chorób Serca: informacja dla pacjenta, s. 1.

To jeden z mechanizmów udaru. Istnieją też inne przyczyny niedokrwienia mózgu oraz udary krwotoczne, związane z pęknięciem naczynia. Rodzaju udaru nie można ustalić samodzielnie na podstawie objawów.

Czy migotanie przedsionków może przebiegać bez objawów?

Tak. Migotanie może przebiegać bez odczuwalnych objawów. Inne osoby czują kołatanie, szybkie lub nierówne bicie serca, zadyszkę albo zmęczenie i gorzej tolerują wysiłek. Dobre samopoczucie nie wystarcza więc do oceny rytmu serca ani ryzyka udaru. EHRA/ESC: objawy migotania przedsionków.

Arytmia może występować napadowo: pojawiać się i ustępować. Z tego powodu prawidłowy wynik badania wykonanego między napadami nie zawsze wyjaśnia wcześniejsze dolegliwości. Dotyczy to również sytuacji, w której wieczorem pojawiało się kołatanie, a podczas porannej wizyty serce pracuje miarowo.

Do potwierdzenia migotania potrzebny jest zapis EKG oceniony przez lekarza. Gdy krótkie badanie nie rejestruje podejrzewanej arytmii, lekarz może zalecić dłuższe monitorowanie, na przykład Holter EKG. Pomocny bywa dziennik z godzinami dolegliwości i opisem tego, co wtedy robisz. EHRA/ESC: EKG i monitorowanie rytmu serca.

Jak lekarz ocenia i zmniejsza ryzyko udaru?

Ryzyko udaru nie jest jednakowe u wszystkich osób z migotaniem. Lekarz uwzględnia między innymi wiek, nadciśnienie, cukrzycę, niewydolność serca oraz wcześniejszy udar lub przemijające niedokrwienie mózgu. Ocenia też ryzyko krwawienia, inne choroby i przyjmowane leki.

U osób, które mają wskazania, stosuje się leki przeciwkrzepliwe, czyli antykoagulanty. Ograniczają one powstawanie skrzeplin i zmniejszają ryzyko udaru. Mogą jednak powodować krwawienia, dlatego wybór leku i kontrola leczenia wymagają indywidualnej oceny. Sam alert na urządzeniu nie jest podstawą do rozpoczęcia takiej terapii.

Leki obniżające ciśnienie oraz leki przeciwkrzepliwe pełnią różne zadania. Leczenie nadciśnienia jest potrzebne, ale nie zastępuje antykoagulantu, gdy lekarz stwierdzi wskazania do jego stosowania. Również aspiryna nie jest zamiennikiem leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru związanego z AF.

Nie odstawiaj przepisanego leku tylko dlatego, że kołatanie ustąpiło lub ostatnie pomiary były prawidłowe. O potrzebie leczenia nie decyduje sam fakt, że migotanie ma postać napadową. PTK: wytyczne ESC 2024, rozdziały 5.1 i 6.

Co zrobić po komunikacie AFib na ciśnieniomierzu?

Pomiar ciśnienia dostarcza informacji przydatnych w kontroli nadciśnienia. Funkcja przesiewowa AFib, jeśli urządzenie ją ma, może dodatkowo zwrócić uwagę na nieprawidłowość rytmu. Pomiar z mankietu nie jest jednak zapisem EKG, a brak alertu nie wyklucza migotania. Prawidłowe ciśnienie także nie potwierdza, że rytm serca jest prawidłowy.

Jeśli pojawi się komunikat o możliwym AFib lub masz nawracające kołatanie, skontaktuj się z lekarzem. Zanotuj daty, samopoczucie i nazwę urządzenia; możesz też zachować zdjęcie symbolu. Różnicę między komunikatami wyjaśniamy w artykule AFib i IHB na ciśnieniomierzu: czy oznaczają to samo?. Zasady przygotowania do pomiaru znajdziesz w poradniku Jak prawidłowo mierzyć ciśnienie w domu?.